CKM

Współpraca z profesjonalnym biurem rachunkowym to klucz do prawidłowego prowadzenia księgowości każdej firmy. Nie tylko odciąża przedsiębiorcę od żmudnych obowiązków, ale także minimalizuje ryzyko popełnienia błędów, które mogą skutkować dotkliwymi karami finansowymi ze strony urzędu skarbowego. Zanim jednak powierzymy nasze finanse zewnętrznemu podmiotowi, musimy dopełnić kilku formalności. Jedną z podstawowych kwestii, która nierzadko budzi wątpliwości, jest proces zgłoszenia wyboru biura rachunkowego do odpowiednich instytucji. Niniejszy artykuł ma na celu szczegółowe wyjaśnienie, jak prawidłowo przeprowadzić tę procedurę, aby uniknąć nieporozumień i zapewnić płynność finansową przedsiębiorstwa. Skupimy się na praktycznych aspektach, krok po kroku opisując wymagane działania i dokumenty, a także rozwiejemy najczęstsze mity związane z tym zagadnieniem.

Decydując się na outsourcing funkcji księgowych, przedsiębiorca przenosi odpowiedzialność za prawidłowe rozliczenia z fiskusem na zewnętrzne biuro. Jest to zazwyczaj korzystne rozwiązanie, pozwalające skoncentrować się na rozwoju biznesu. Jednakże, samo podpisanie umowy z biurem nie zwalnia nas całkowicie z obowiązku informowania o jego wyborze. W Polsce nie istnieje jeden, uniwersalny formularz, który należałoby złożyć w celu „zgłoszenia” biura rachunkowego jako takiego. Proces ten jest bardziej złożony i zależy od kilku czynników, w tym od formy prawnej działalności, rodzaju podatków, które firma opłaca, a także od specyfiki samej umowy z biurem. Kluczowe jest zrozumienie, że to nie biuro rachunkowe jest zgłaszane, ale raczej informacja o tym, kto będzie odpowiedzialny za pewne czynności w imieniu firmy, lub kto będzie miał do nich dostęp, jest przekazywana do odpowiednich organów.

Warto pamiętać, że przepisy prawa podatkowego ewoluują, a sposób komunikacji z urzędami staje się coraz bardziej cyfrowy. Dlatego też, istotne jest śledzenie aktualnych wymogów i stosowanie się do nich. Poniższy artykuł dostarczy kompleksowej wiedzy na ten temat, bazując na obecnym stanie prawnym i sprawdzonych praktykach. Zrozumienie tych procedur pozwoli na bezproblemowe rozpoczęcie współpracy z wybranym biurem rachunkowym i uniknięcie potencjalnych komplikacji.

Kto odpowiada za zgłoszenie biura rachunkowego do urzędu skarbowego

Kwestia odpowiedzialności za zgłoszenie wyboru biura rachunkowego do urzędu skarbowego jest często pomijana, a jej prawidłowe zrozumienie jest fundamentalne dla uniknięcia potencjalnych problemów. W większości przypadków, obowiązek ten spoczywa na samym przedsiębiorcy, czyli na właścicielu firmy, niezależnie od jej formy prawnej. Podkreślenia wymaga, że biuro rachunkowe jest podmiotem zewnętrznym, świadczącym usługi na rzecz firmy. To firma, jako podatnik, jest stroną postępowania podatkowego i to ona musi informować odpowiednie organy o zmianach w zakresie prowadzenia swojej dokumentacji finansowej i podatkowej. Choć biuro rachunkowe może udzielić wsparcia w tym procesie i przygotować stosowne dokumenty, ostateczne złożenie ich w urzędzie leży w gestii firmy.

Istnieją pewne wyjątki i niuanse, które warto rozważyć. Na przykład, w przypadku osób fizycznych prowadzących działalność gospodarczą, które korzystają z usług biura rachunkowego do prowadzenia księgi przychodów i rozchodów lub ewidencji przychodów, nie ma formalnego obowiązku zgłaszania samego faktu korzystania z usług biura. Jednakże, jeśli przedsiębiorca upoważni biuro rachunkowe do reprezentowania go przed urzędem skarbowym, na przykład do składania deklaracji podatkowych w jego imieniu, wtedy konieczne jest złożenie odpowiedniego pełnomocnictwa. W przypadku spółek prawa handlowego, gdzie często mamy do czynienia ze bardziej złożonymi strukturami, odpowiedzialność za prawidłowe zgłoszenia spoczywa na zarządzie spółki. Zarząd musi dbać o to, aby wszystkie wymagane informacje trafiły do właściwych urzędów w odpowiednim terminie.

Kolejnym ważnym aspektem jest zakres usług świadczonych przez biuro rachunkowe. Jeśli biuro przejmuje na siebie obowiązek prowadzenia ksiąg rachunkowych w pełnym zakresie (np. dla spółek podlegających pod ustawę o rachunkowości), musi posiadać odpowiednie uprawnienia i ubezpieczenie OC. W takim przypadku, odpowiedzialność za prawidłowość prowadzenia ksiąg spoczywa w dużej mierze na biurze, ale to firma nadal musi pamiętać o zgłoszeniu zmian w sposobie prowadzenia księgowości, jeśli takie są wymagane przez przepisy. Dlatego, niezależnie od tego, czy jesteś osobą fizyczną, czy reprezentujesz spółkę, kluczowe jest aktywne zarządzanie procesem i upewnienie się, że wszystkie formalności zostały dopełnione.

Jakie dokumenty są potrzebne do zgłoszenia biura rachunkowego

Proces zgłoszenia wyboru biura rachunkowego do urzędu skarbowego nie jest ściśle zdefiniowany przez jeden, uniwersalny formularz, jak mogłoby się wydawać. W rzeczywistości, wymagane dokumenty zależą od tego, jakie czynności biuro będzie wykonywać w imieniu firmy i jakiego rodzaju upoważnienia zostaną mu udzielone. Najczęściej spotykaną sytuacją, która wymaga formalnego działania, jest udzielenie biuru rachunkowemu pełnomocnictwa do reprezentowania firmy przed urzędami skarbowymi. W takim przypadku kluczowym dokumentem jest formularz UPL-1 (lub UPL-1P dla osoby fizycznej prowadzącej działalność gospodarczą). Jest to formularz, w którym przedsiębiorca wskazuje osobę lub podmiot (w tym przypadku biuro rachunkowe), które zostają upoważnione do działania w jego imieniu w sprawach podatkowych.

Formularz UPL-1 należy złożyć w urzędzie skarbowym właściwym dla przedsiębiorcy. Można to zrobić osobiście, wysłać pocztą tradycyjną lub, co jest coraz popularniejsze, złożyć elektronicznie za pośrednictwem platformy e-Deklaracje lub portalu podatkowego. W przypadku wyboru elektronicznej formy złożenia, konieczne jest posiadanie podpisu elektronicznego lub profilu zaufanego. Biuro rachunkowe, które ma być upoważnione, musi zostać precyzyjnie zidentyfikowane na formularzu, wraz z danymi osoby upoważnionej do jego reprezentowania. Należy pamiętać, że pełnomocnictwo może być ogólne, obejmujące wszystkie sprawy podatkowe, lub szczególne, dotyczące konkretnych czynności lub okresów.

• Formularz UPL-1 lub UPL-1P (pełnomocnictwo do doręczania korespondencji i składania deklaracji)
• Formularz UPL-1 (lub UPL-1P) ze wskazaniem biura rachunkowego jako pełnomocnika.
• Ewentualnie, umowa z biurem rachunkowym jako dowód współpracy.
• Dane identyfikacyjne biura rachunkowego (nazwa, adres, NIP).
• Dane osoby upoważnionej do działania w imieniu biura rachunkowego.
• Podpis przedsiębiorcy lub osoby upoważnionej do reprezentowania firmy.

Oprócz formularza UPL-1, niektóre biura rachunkowe mogą wymagać od swoich klientów złożenia dodatkowych dokumentów wewnętrznych, które ułatwią im pracę. Mogą to być na przykład: kopie dokumentów rejestrowych firmy (CEIDG, KRS), statutu, umowy spółki, czy też specyficzne oświadczenia dotyczące rodzaju prowadzonej działalności i stosowanych form opodatkowania. Te dokumenty nie są jednak bezpośrednio składane w urzędzie skarbowym w ramach „zgłoszenia” biura, ale są niezbędne do prawidłowego rozpoczęcia współpracy księgowej. Zawsze warto dopytać w wybranym biurze rachunkowym o pełną listę wymaganych dokumentów i procedur.

Procedura zgłoszenia zmian w sposobie prowadzenia księgowości firmy

Zmiana sposobu prowadzenia księgowości, na przykład poprzez nawiązanie współpracy z nowym biurem rachunkowym, często wiąże się z koniecznością poinformowania o tym fakcie odpowiednich urzędów. Chociaż nie ma jednego, ogólnego formularza do zgłoszenia samego biura, to pewne zmiany w funkcjonowaniu firmy, które są bezpośrednio powiązane z prowadzeniem jej spraw finansowych, wymagają formalnego działania. Najważniejszym aspektem jest tutaj kwestia reprezentacji firmy przed organami podatkowymi. Jeśli poprzednie biuro rachunkowe posiadało pełnomocnictwo, a nowe ma je przejąć, konieczne jest odwołanie starego pełnomocnictwa i udzielenie nowego.

W przypadku, gdy przedsiębiorca wcześniej upoważnił do reprezentacji swoje stare biuro rachunkowe, musi złożyć w urzędzie skarbowym formularz OPL-1 (lub OPL-1P), który służy do odwołania pełnomocnictwa. Ten dokument jest równie ważny jak samo udzielenie pełnomocnictwa i powinien być złożony niezwłocznie po zakończeniu współpracy z poprzednim podmiotem. Brak odwołania starego pełnomocnictwa może prowadzić do sytuacji, w której korespondencja z urzędu będzie kierowana do nieaktualnego adresu lub do podmiotu, który już nie reprezentuje firmy, co może skutkować pominięciem ważnych informacji i terminów.

Po skutecznym odwołaniu starego pełnomocnictwa, należy niezwłocznie udzielić nowego, wskazując na nowe biuro rachunkowe. Odbywa się to poprzez złożenie wspomnianego już formularza UPL-1 (lub UPL-1P) w urzędzie skarbowym właściwym dla przedsiębiorcy. W tym formularzu należy precyzyjnie wskazać dane nowego pełnomocnika, czyli biura rachunkowego, oraz zakres udzielanego pełnomocnictwa. Ważne jest, aby formularz został wypełniony poprawnie i zawierał wszystkie wymagane dane identyfikacyjne zarówno firmy, jak i biura rachunkowego.

• Odwołanie poprzedniego pełnomocnictwa (formularz OPL-1 lub OPL-1P)
• Udzielenie nowego pełnomocnictwa nowemu biuru rachunkowemu (formularz UPL-1 lub UPL-1P)
• Wypełnienie formularzy z pełnymi danymi firmy i biura rachunkowego.
• Złożenie formularzy w urzędzie skarbowym właściwym dla firmy.
• Zachowanie dowodu złożenia dokumentów (potwierdzenie odbioru).

Warto również zaznaczyć, że jeśli biuro rachunkowe ma prowadzić księgi rachunkowe dla spółki podlegającej pod ustawę o rachunkowości, może pojawić się obowiązek zgłoszenia zmian w Centralnym Rejestrze Podmiotów – Krajowym Rejestrze Sądowym (jeśli spółka jest zarejestrowana w KRS). Dotyczy to sytuacji, gdy zmianie ulega sposób reprezentacji firmy w zakresie prowadzenia jej spraw finansowych, co powinno być odzwierciedlone w odpowiednich dokumentach składanych do KRS. Należy jednak pamiętać, że to przede wszystkim obowiązek spoczywający na zarządzie spółki.

Specyfika zgłoszenia biura rachunkowego dla różnych form działalności

Sposób i formalności związane ze zgłoszeniem biura rachunkowego mogą się nieznacznie różnić w zależności od formy prawnej prowadzonej działalności gospodarczej. Choć podstawowe zasady udzielania pełnomocnictwa pozostają takie same, istnieją pewne niuanse, które warto uwzględnić. Dla osób fizycznych prowadzących jednoosobową działalność gospodarczą lub spółki cywilne, najczęściej wystarczające jest złożenie formularza UPL-1 (lub UPL-1P) w urzędzie skarbowym. W przypadku tych form działalności, przedsiębiorca jest bezpośrednio stroną postępowania podatkowego, a jego NIP jest jednocześnie numerem identyfikacyjnym firmy.

Sytuacja staje się bardziej złożona w przypadku spółek prawa handlowego, takich jak spółki z ograniczoną odpowiedzialnością (sp. z o.o.) czy spółki akcyjne (S.A.). W tych przypadkach, spółka jest odrębnym podmiotem prawnym, posiadającym własny NIP i numer KRS. Pełnomocnictwo do reprezentowania spółki przed urzędem skarbowym powinno być udzielane przez zarząd spółki, który jest jej reprezentantem. Formularz UPL-1 (lub UPL-1P) powinien być podpisany przez członków zarządu lub osobę upoważnioną do jego reprezentowania zgodnie z KRS. Warto również sprawdzić, czy umowa spółki lub uchwała zarządu nie nakładają dodatkowych wymogów dotyczących udzielania pełnomocnictw.

• Osoby fizyczne prowadzące działalność gospodarczą: Zazwyczaj wystarczy formularz UPL-1 (lub UPL-1P) złożony w urzędzie skarbowym właściwym dla przedsiębiorcy.
• Spółki cywilne: Podobnie jak w przypadku osób fizycznych, kluczowe jest złożenie formularza UPL-1 (lub UPL-1P) przez wspólników lub osoby upoważnione.
• Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością (sp. z o.o.): Pełnomocnictwo powinno być udzielone przez zarząd spółki. Formularz UPL-1 (lub UPL-1P) powinien być podpisany przez członków zarządu, zgodnie z danymi w KRS.
• Spółki akcyjne (S.A.): Procedura podobna do sp. z o.o., z uwzględnieniem reprezentacji przez zarząd lub osoby wskazane w KRS.
• Inne formy prawne (np. spółki jawne, partnerskie): Wymagania mogą się różnić, zawsze warto sprawdzić specyfikę danej formy prawnej i ewentualne wymogi w umowie spółki.

Należy również pamiętać o kwestii ubezpieczenia OC biura rachunkowego. Chociaż nie jest to formalny wymóg zgłoszeniowy do urzędu skarbowego, to jest to niezwykle istotny aspekt dla bezpieczeństwa firmy. Zawsze warto upewnić się, że biuro rachunkowe posiada ważne ubezpieczenie od odpowiedzialności cywilnej, które chroni przed ewentualnymi szkodami wynikającymi z błędów w księgowości. Umowa z biurem powinna zawierać zapisy dotyczące tego ubezpieczenia. Dodatkowo, w przypadku spółek, które podlegają pod ustawę o rachunkowości, obowiązek prowadzenia ksiąg rachunkowych może wymagać od biura posiadania odpowiednich kwalifikacji i certyfikatów.

Wybór biura rachunkowego i jego wpływ na obowiązki informacyjne

Wybór odpowiedniego biura rachunkowego to decyzja strategiczna, która nie tylko wpływa na efektywność prowadzenia księgowości, ale także na zakres obowiązków informacyjnych przedsiębiorcy wobec urzędu skarbowego. Jak już wielokrotnie podkreślano, samo nawiązanie współpracy nie generuje zazwyczaj bezpośredniego obowiązku składania jakichś specjalnych „zgłoszeń” biura. Kluczowe staje się jednak to, kto i w jaki sposób będzie reprezentował firmę w kontaktach z urzędem skarbowym. Jeśli przedsiębiorca decyduje się na powierzenie pełnej reprezentacji biuru rachunkowemu, musi dopełnić formalności związanych z udzieleniem pełnomocnictwa.

Ważne jest, aby przedsiębiorca dokładnie przemyślał, jaki zakres uprawnień chce nadać biuru rachunkowemu. Czy ma to być jedynie możliwość składania deklaracji podatkowych, czy też szersze upoważnienie, obejmujące odbieranie korespondencji urzędowej, uczestniczenie w kontrolach podatkowych czy też reprezentowanie firmy w postępowaniach podatkowych. Od tego zależy, czy wystarczające będzie udzielenie pełnomocnictwa ogólnego (UPL-1), czy też konieczne będzie sporządzenie pełnomocnictwa szczególnego, obejmującego konkretne czynności. Należy również pamiętać o kosztach związanych z udzieleniem pełnomocnictwa i jego ewentualnym odwołaniem.

Kolejnym aspektem, który może wpłynąć na obowiązki informacyjne, jest sposób prowadzenia księgowości. Jeśli firma przechodzi z prowadzenia księgowości samodzielnie lub przez inne biuro na outsourcing do nowego podmiotu, może to oznaczać konieczność przekazania pewnych danych i dokumentów do nowego biura. Choć nie jest to bezpośrednie zgłoszenie do urzędu, to prawidłowe przekazanie historii finansowej firmy jest kluczowe dla zapewnienia ciągłości i poprawności rozliczeń. Nowe biuro rachunkowe powinno otrzymać dostęp do poprzednich rozliczeń, wyciągów bankowych, rejestrów VAT, informacji o środkach trwałych i wielu innych dokumentów.

• Określenie zakresu pełnomocnictwa dla biura rachunkowego.
• Udzielenie pełnomocnictwa (formularz UPL-1 lub UPL-1P).
• Odwołanie poprzedniego pełnomocnictwa (formularz OPL-1 lub OPL-1P), jeśli dotyczy.
• Przekazanie niezbędnych danych i dokumentów do nowego biura rachunkowego.
• Zapewnienie, że nowe biuro rachunkowe posiada wymagane kwalifikacje i ubezpieczenie OC.

W przypadku spółek, które podlegają obowiązkowi prowadzenia ksiąg rachunkowych zgodnie z ustawą o rachunkowości, wybór biura rachunkowego może wiązać się z koniecznością zmiany uchwały zarządu lub zgromadzenia wspólników dotyczącej sposobu prowadzenia księgowości. Chociaż te wewnętrzne ustalenia nie są bezpośrednio zgłaszane do urzędu skarbowego, to stanowią one podstawę do prawidłowego funkcjonowania firmy i mogą być wymagane podczas kontroli. Zawsze warto skonsultować się z nowym biurem rachunkowym, aby upewnić się, że wszystkie procedury są zgodne z obowiązującymi przepisami i najlepszymi praktykami.

Kiedy biuro rachunkowe musi być zgłoszone do urzędu skarbowego

W polskim systemie prawnym nie istnieje ogólny obowiązek „zgłaszania” biura rachunkowego do urzędu skarbowego jako takiego. Oznacza to, że sam fakt nawiązania współpracy z firmą świadczącą usługi księgowe nie wymaga formalnego poinformowania o tym urzędu skarbowego poprzez złożenie jakiegoś specyficznego formularza. Kluczowe jest jednak zrozumienie, że obowiązek informacyjny pojawia się wtedy, gdy biuro rachunkowe ma reprezentować firmę przed organami podatkowymi lub gdy jego usługi bezpośrednio wpływają na sposób komunikacji z urzędem.

Najczęstszym i najważniejszym przypadkiem, w którym biuro rachunkowe jest „zgłaszane” do urzędu skarbowego, jest udzielenie mu pełnomocnictwa do reprezentowania firmy. Dotyczy to sytuacji, gdy przedsiębiorca upoważnia biuro rachunkowe do składania w jego imieniu deklaracji podatkowych, podawania do wiadomości informacji wynikających z kontroli podatkowych, lub też do reprezentowania go w postępowaniach przed organami skarbowymi. W takich okolicznościach, przedsiębiorca jest zobowiązany złożyć w urzędzie skarbowym właściwym dla swojej firmy formularz UPL-1 (lub UPL-1P dla osoby fizycznej).

Formularz ten jest kluczowy, ponieważ informuje urząd skarbowy, kto jest upoważniony do działania w imieniu podatnika. Bez złożonego pełnomocnictwa, biuro rachunkowe nie może legalnie składać deklaracji ani odbierać korespondencji w imieniu firmy. Jeśli firma wcześniej upoważniła inne biuro lub osobę, a teraz chce powierzyć te zadania nowemu biuru rachunkowemu, konieczne jest odwołanie poprzedniego pełnomocnictwa za pomocą formularza OPL-1 (lub OPL-1P), a następnie udzielenie nowego pełnomocnictwa.

• Gdy biuro rachunkowe ma reprezentować firmę w kontaktach z urzędem skarbowym (składanie deklaracji, odbieranie korespondencji).
• Gdy biuro rachunkowe ma uczestniczyć w kontrolach podatkowych w imieniu firmy.
• Gdy biuro rachunkowe ma reprezentować firmę w postępowaniach podatkowych lub administracyjnych.
• W przypadku zmiany biura rachunkowego, gdy poprzednie posiadało pełnomocnictwo i konieczne jest jego odwołanie.
• Gdy firma chce usprawnić komunikację z urzędem skarbowym poprzez dedykowanego pełnomocnika.

Warto podkreślić, że brak pełnomocnictwa nie oznacza, że biuro rachunkowe nie może świadczyć usług księgowych. Biuro może prowadzić księgowość firmy, sporządzać deklaracje, ale to przedsiębiorca jest odpowiedzialny za ich złożenie i przekazanie do urzędu. Pełnomocnictwo jest instrumentem prawnym, który formalizuje rolę biura rachunkowego jako reprezentanta firmy w kontaktach z administracją skarbową. Dlatego też, decyzja o jego udzieleniu powinna być dobrze przemyślana, a sam proces złożenia odpowiednich formularzy wykonany starannie.

Jakie są konsekwencje braku zgłoszenia biura rachunkowego

Brak formalnego zgłoszenia biura rachunkowego do urzędu skarbowego, w sytuacji gdy jest ono wymagane (czyli głównie w przypadku udzielenia pełnomocnictwa), może prowadzić do szeregu negatywnych konsekwencji dla przedsiębiorcy. Przede wszystkim, może to skutkować brakiem możliwości skutecznej reprezentacji firmy przez biuro rachunkowe przed organami podatkowymi. Oznacza to, że biuro rachunkowe, nawet jeśli sporządzi deklarację podatkową, nie będzie mogło jej prawnie złożyć w imieniu firmy, jeśli nie posiada stosownego pełnomocnictwa. Wówczas odpowiedzialność za terminowe złożenie dokumentów i ewentualne błędy spada w całości na przedsiębiorcę.

Jedną z najpoważniejszych konsekwencji jest ryzyko niedotrzymania terminów. Jeśli urząd skarbowy kieruje ważną korespondencję lub wezwania do złożenia wyjaśnień, a biuro rachunkowe nie zostało formalnie upoważnione do ich odbioru, przedsiębiorca może ich nie otrzymać na czas. Może to prowadzić do nałożenia kar za brak terminowego złożenia dokumentów, niezastosowania się do wezwania, a nawet do wszczęcia postępowania podatkowego lub kontroli. W skrajnych przypadkach, brak reakcji na wezwania urzędu może skutkować nałożeniem sankcji finansowych.

Kolejnym problemem jest potencjalna odpowiedzialność biura rachunkowego. Jeśli biuro rachunkowe działa w imieniu firmy bez odpowiedniego pełnomocnictwa, formalnie nie ma legitymacji do reprezentowania jej interesów. W sytuacji, gdy dojdzie do błędów w rozliczeniach lub innych nieprawidłowości, klient może mieć trudności z dochodzeniem swoich praw od biura, jeśli jego działania były podejmowane bez formalnego umocowania. Chociaż umowa cywilnoprawna z biurem rachunkowym reguluje ich wzajemne zobowiązania, to brak formalnego pełnomocnictwa może komplikować sytuację prawną.

• Niemożność skutecznej reprezentacji firmy przez biuro rachunkowe przed urzędami.
• Ryzyko niedotrzymania terminów składania deklaracji i innych dokumentów.
• Pominięcie ważnej korespondencji urzędowej, co może skutkować karami.
• Utrudnienia w przypadku kontroli podatkowej lub postępowań wyjaśniających.
• Potencjalne problemy z dochodzeniem roszczeń od biura rachunkowego w przypadku błędów.
• Dodatkowe koszty związane z koniecznością samodzielnego wyjaśniania spraw lub udzielania pełnomocnictw w trybie nagłym.

Warto również pamiętać o kwestii odpowiedzialności solidarnej. W niektórych sytuacjach, jeśli biuro rachunkowe prowadzi księgi rachunkowe niezgodnie z przepisami, może ponosić odpowiedzialność za powstałe zobowiązania podatkowe firmy. Jednakże, aby ta odpowiedzialność była jasno określona i aby firma mogła skutecznie dochodzić swoich praw, kluczowe jest uregulowanie współpracy w sposób formalny, w tym poprzez udzielenie odpowiedniego pełnomocnictwa. Brak tych formalności może stworzyć „szarą strefę”, w której trudno jest określić, kto ponosi ostateczną odpowiedzialność za popełnione błędy.